Η διαστροφή της λογοτεχνίας

 (απόσπασμα)
 ...
΄Οπως κι αν έχει το πράγμα, εδώ προκρίνεται η εκδοχή της λογοτεχνίαςθύματος, που εντοπίζεται, όπως υπαινίχθηκα τις προάλλες, στον τύπο και στην πράξη της σχολικής ανάγνωσης λογοτεχνικών κειμένων, η οποία, εξ ορισμού ή καθ΄ οδόν, υπήρξε ή έγινε προβληματική. Εξ ορισμού, αν δεχτούμε ότι οι σχολικές φασκιές συνήθως πνίγουν, έστω παραμορφώνουν, τη λογοτεχνία, που αρέσκεται μάλλον στην ελεύθερη κίνηση, παίζοντας με πόδια και χέρια. Αυτός είναι σίγουρα ο αποφασιστικός λόγος που η ισχύουσα σχολική ανάγνωση επιδρά, κατά κανόνα, πάνω στη λογοτεχνία διαστροφικά.

Προφανώς επειδή η λογοτεχνία (η τέχνη γενικότερα) είναι ζήτημα κυρίως επιλογής, όχι επιβολής. Αρχή που φαίνεται να την αποστρέφεται η σχολική διδασκαλία, όπως ορίζεται στα αναλυτικά προγράμματα και εφαρμόζεται στην τάξη. Η παραβίασή της πάντως έχει σοβαρά παρεπόμενα, με κοινό παρονομαστή την πολλαπλή παρεξήγηση. Πρόχειρο παράδειγμα: η υποτίμηση της αναγνωστικής απόλαυσης (καλύτερα: της τέρψης, που ορίζεται ως πρώτος στόχος της ποίησης στον Ομηρο, τόσο για τους αθανάτους όσο και για τους θνητούς), προς όφελος μιας, ωφέλιμης υποτίθεται, γνώσης και μιας ενάρετης, εξίσου υποθετικής, ηθικής. Η σχολική αυτή επιβολή ασκείται και επικυρώνεται τόσο με τη λογοκριμένη συνήθως εκλογή των λογοτεχνικών κειμένων όσο, και προπαντός, με την αποσπασματική τους διδασκαλία, καταλήγοντας συχνά στη σαλαμοποίηση. Απόδειξη λαθραίας λογοκρισίας και ηθικολογίας: στη διαβόητη πλέον καβαφική «Ιθάκη» είχε διαγραφεί για κάμποσα χρόνια στο σχολικό εγχειρίδιο το δίστιχο: ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής/ όσο μπορείς πιο άφθονα ηδονικά μυρωδικά. Οσο για την αποσπασματική, διδακτική και εξεταστική, κακοποίηση των λογοτεχνικών κειμένων, αυτή πλήττει προπάντων τα εκτενέστερα αφηγηματικά έργα, με πρόχειρο σχολικό θύμα τα δύο ομηρικά έπη, μοιρασμένα στις δύο πρώτες τάξεις του Γυμνασίου· προηγείται η Οδύσσεια και έπεται η Ιλιάδα. Για προσωπικούς λόγους θα επιμείνω.
...
Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης
Επιφυλλίδες , Βήμα

ΣΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΦΙΛΙΕΣ

Από την αγάπη υμνήθηκε πολύ

μα από τους ανθρώπους ξέπεσε στη στιγμή

ο λόγος είναι για τη φιλία την τυφλή

που υπερασπίζομαι τον άλλον με πυγμή

και αγάπη δίνω δίχως όφελος δικό μου,

μα σήμερα η φιλία όνειρο είναι μακρινό

γιατί έχει χαθεί η τιμή του κόσμου

και το χρήμα έχει πνίξει καθετί παντοτινό

Καμιά φιλία δεν είναι πια αληθινά δοσμένη

 γιατί όλοι αντάλλαγμα ζητούν

 και κανείς δε λέει «σου είναι χαρισμένη»

 καθώς άλλα πολύτιμα προτιμούν

 νομίζω πως έχω χάσει το φως μου

 καθώς σήμερα η φιλία όνειρο είναι μακρινό

 γιατί έχει απλωθεί το σκοτάδι του κόσμου

και το χρήμα έχει πνίξει καθετί παντοτινό

Οι φίλοι είναι θησαυρός πραγματικός

 κανείς όμως δεν τον αναζητεί

δεδομένος θεωρείται και πλαστικός

εγώ χάρτη δίνω σε όποιον τον ζητεί

μα άχρηστο τον νομίζουν, του δρόμου,

γιατί σήμερα η φιλία όνειρο είναι μακρινό

καθώς έχουν αλλάξει τα ιδανικά του κόσμου

 και το χρήμα έχει πνίξει καθετί παντοτινό

Μα κάποτε όλοι θα δούνε το όνειρο μου

και αυτό δε θα φαντάζει πια μακρινό,

μα ίσως είναι ελπίδα μόνο δική μου,

γιατί το χρήμα έχει πνίξει καθετί παντοτινό.

ΓΣ

Η αγάπη

Η αγάπη εν πολλά ψηλά

ση γη κεν, σα ρασία

Η αγάπη εν πολλά ψηλά

σα μάτια σ, συ καρδία μ

Η αγάπη εν πολλά ψηλά

σον Πόντον, συ πατρίδα μ.

Σείριος

ΜΟΝΑΞΙΑ

Θα έρθει καιρός

που το ατέρμονο κενό

θα έρθει και θα σταθεί αγέρωχο

απέναντι στο πονεμένο σου δάκρυ

θα σε κοιτάξει μέσα στα μάτια

και θα σε κάνει να λυγίσεις

η θλίψη σου θα ξεδιψάσει

την αχόρταγη ψυχή του.

Θα έρθει ο καιρός

που θα περπατάς ανάμεσα τους

αλλά θα είσαι αόρατος μέσα στο πλήθος.

Ένα τίποτα στη μέση του πουθενά

τη στιγμή που η οχλαγωγία

θα καλύπτει τη φωνή σου.

Θα έρθει ο καιρός

που θα μείνεις μόνος σου

μονάχα εσύ και το είδωλο σου

στο ραγισμένο καθρέφτη να

σου θυμίζει μελαγχολικά τα

λάθη του παρελθόντος.

Θα έρθει ο καιρός

που η μοναξιά αήττητη

θα διαβεί το κατώφλι σου

και θα σε βρει αμέριμνο

να την περιγελάς.

Φαίδρα

Εγκλωβισμένοι στα δεσμά της χίμαιρας

Σκουριασμένα όνειρα,

απωθημένα πίσω απ' τα κάγκελα που έχουν στήσει για τον καθένα.

Τροχοί είμαστε όλοι του συστήματος,

υποβοηθούμε την αυθαιρεσία,

υποκύπτουμε στην πίεση.

Ζήσε στην υγρασία της δικής σου φυλακής

κατατρόπωσε ακούσια το παραμικρό ίχνος συναισθήματος.

Ερωτεύσου τελικά μέσα απ' το κελί σου μια οθόνη,

μίλα σε μια εικόνα ,

αγκάλιασε μια ουτοπία,

ονειρέψου ένα ψέμα.

Τουλάχιστον αυτή η ψευδαίσθηση είναι η μόνη που σου δίνει δύναμη

τώρα που η φτηνή πραγματικότητα συνέχεια επιδιώκει να σε καταδιώκει.

Τώρα που οι γύρω επιπλέουν στη δική τους επιφάνεια.

Τώρα που οι άνθρωποι έχουν γίνει πουλιά μοναχικά που χάνονται

ξάφνου στον ορίζοντα.

 Τώρα που καλείσαι να λύσεις μόνος τις αλυσίδες σου..

Νεφέλη

Με αφορμή μιαν εικόνα

Σήμερα ξεκινήσαμε με αφορμή μια εικόνα.
Εικόνα πολέμου, διάσημη αφού είχε κάνει το γύρο του κόσμου προβληματίζοντας τους περισσότερους με τα αντιφατικά της στοιχεία
Ο στρατιώτης που παίζει πιάνο λίγο μετά τον πόλεμο.
Ίσως και μέσα στον πόλεμο, στη δίνη του πολέμου.
Μπορεί και να το φαντάζεται μονάχα.
Πού;
Εδώ κοντά μας , στα Βαλκάνια, στη Σερβία ή και αλλού μπορεί.
Πού;
Έξω, τι γυρεύει αλήθεια ένα πιάνο στη μέση ενός δάσους;
Τι γυρεύει η τέχνη στον πόλεμο;
Σκεφτήκαμε πολλά, ο καθένας διαφορετικά, τι θαυμάσιο στ΄αλήθεια!

ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΑ

Η κατατρεγμένη του ψυχή

και το μυαλό του το γεμάτο φρίκη

και τα μάτια του που δε βλέπουν παρά μόνο χάος

και το νεαρό του κορμί με τις πληγές τις ανοιχτές

ειν΄ όλα ενθύμια και δώρα του πολέμου.

Φόβος κι απελπισία ολούθε.

Γκρεμισμένα καλύβια κι ουρανοξύστες

Όνειρα - θύματα

Κι η απορία κρεμασμένη από τη φυλλωσιά

ενός καμένου δέντρου: Γιατί;

Υπάρχει άραγε κάτι να απέμεινε εκεί έξω;

Ένα, έστω ένα σημάδι της παλιάς ζωής;

Ήσυχα που ήταν όλα πριν τη θύελλα!

Θα ξαναγίνουν άραγε ποτέ έτσι;

Θα καταλαγιάσει ποτέ αυτή η απελπισμένη δυστυχία;

Αδύνατο να παίξω μια νότα της συγχορδίας της ελπίδας

                                                                Νέμεσις

Κραυγές , πυροβολισμοί 

Βάρβαροι ήχοι

Αντηχούνε στα αυτιά σου

και σε κάνουν πιο δυνατό

Τρέχεις ιδρωμένος

μέσα στο δάσος

όχι για να κρυφτείς

για να σκοτώσεις

όχι για να σωθείς 

για να σκοτώσεις

Κι όπως με δεξιοτεχνία 

πετυχαίνεις το στόχο σου

έτσι με δεξιοτεχνία

πατάς τα πλήκτρα του πιάνου

Η περιέργεια δε σ'αγγίζει

δε σε νιάζει πώς βρέθηκε

αυτό το παλιό πιάνο

ανάμεσα στα δένδρα

Μπορείς να πετάξεις τη μάσκα

για λίγα λεπτά

πριν έρθουν οι άλλοι όμως.

Μετά θα πατάς μόνο τη σκανδάλη

Αχ,  τι μελωδικός ήχος είναι αυτός

θυμάσαι την οικογένειά σου. 

Η γυναίκα σου έπαιζε θαυμάσια πιάνο

άλλωστε αυτή έμαθε και στην κόρη σου.

Εσύ έκανες τον αδιάφορο

αλλά κρυφοκοίταζες που και που.

Άλλωστε απολάμβανες τέτοιες στιγμές

Ο ήχος από τους πυροβολισμούς

σκεπάζει τη μελωδία

αλλά αυτό δε σ΄ επηρεάζει

γιατί ο ήχος βγαίνει μέσα από την καρδιά σου

Αυτό ήταν , φτάνει

τώρα μπορείς να ξαναβάλεις τη μάσκα

και να ξαναπατήσεις τη σκανδάλη.

                                                          Φαίδρα

Δεν ηχεί σαν όργανο μουσικό

αλλά σαν χαστούκι

στον Πόλεμο,

στο φαντάρο

που ακολουθούσε τους ήχους του

και φοβέριζε με κλαγγές και κραυγές ,

σ' όλους αυτούς που νόμιζαν

πως ο συριγμός της σφαίρας

τα σκοτώνει όλα

κι αφήνει μόνα να πλανώνται τα φάλτσα εμβατήρια

Ένα μουσικό χαστούκι

Ανθρωπιάς

                                                                                     Γ

 Τελειώσαμε με ένα μνημείο αναφοράς στη φρίκη του πολέμου
 Γκουέρνικα 
(από το youtube)

Σπηλαίου Δεσμώτες

Του μυαλού μας φωνές , παρελθόντος στιγμές

τον κόσμο μας στοιχειώνουν με εικόνες ισχνές

σαν αυτές που οι δεσμώτες του σπηλαίου ατενίζουν , σκιές

και της άγνοιας τα δεσμά δε σπάζουν όσο και αν θες.

Γι’ αυτό μοιάζει να φταίει της αλήθειας το φως

που όσο περνάει ο καιρός εξασθενεί διαρκώς

και μια αλλόκοτη εποχή, η οποία κάνει παροχή

την άγνοια και την υποταγή στη χώρα τη δική μου και ζητάει αποδοχή.

Εξάλλου όταν κάποιος στο σκοτάδι κατοικεί για καιρό

η ματιά του συνηθίζει να αντικρίζει το κενό

αδυνατώντας να διακρίνει λανθασμένο από σωστό.

Μα αρνούμαι να πιστέψω πως η ελπίδα έχει χαθεί

και πως κάθε νικημένο θα δεχτούμε ως νικητή

όταν μόνη του ενασχόληση είναι η συμμετοχή

σε ένα σύνολο ανθρώπων που δηλώνουν τυφλοί.

Μα για στάσου, εκεί σε μια γωνίτσα μικρή

ένας δεσμώτης να σαλεύει φάνηκε για μια στιγμή

και το σκότος από γύρω του άρχισε να εξασθενεί.

Ίσως αυτός να είναι ο εκλεκτός,

λες να έχει φτάσει άραγε ο καιρός

και ό,τι στοίχειωσε ως τώρα την ψυχή και την καρδιά

θα χαθεί έτσι απλά με μια ματιά;

Αν θέλει λοιπόν να λυτρωθεί

πρέπει προσπάθεια να κάνει και ίσως δει

ότι της άγνοιας τα δεσμά

δεν είναι δα τόσο  σφιχτά

αν δείξει δύναμη και σθένος να παλέψει με αυτά.

Μα βρίσκονται εκεί για να κρατούν καθηλωμένο

κάθε ανόητο και κάθε κοιμισμένο

να μη τολμήσει το κεφάλι να σηκώσει

ούτε μια λέξη με τη γλώσσα του να αρθρώσει.

Σ Σ